Stężenie CO2 w pomieszczeniu, wyrażone w ppm, od lat jest podstawowym wskaźnikiem tego, czy wentylacja nadąża za liczbą osób w środku. Teraz do rozmów o czujnikach CO2 dołącza dyrektywa unijna. Warto wiedzieć, co dokładnie w niej jest, kogo dotyczy i czego w niej nie ma, zanim ktoś zacznie opowiadać, że "pomiar CO2 będzie obowiązkowy wszędzie".
O jakiej dyrektywie mowa
Chodzi o dyrektywę (UE) 2024/1275 w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, znaną jako EPBD. Weszła w życie 28 maja 2024 roku, a państwa członkowskie miały przenieść jej zapisy do prawa krajowego do 29 maja 2026 roku. Po raz pierwszy w tym akcie jakość środowiska wewnętrznego jest traktowana jako cel równorzędny z efektywnością energetyczną.
Co mówi dyrektywa o jakości powietrza
- Normy krajowe - państwa członkowskie mają ustalić wymogi dotyczące odpowiednich standardów jakości środowiska wewnętrznego, żeby utrzymać zdrowy klimat wewnątrz budynków.
- Urządzenia pomiarowe i sterujące - nowe niemieszkalne budynki bezemisyjne mają być wyposażone w urządzenia do monitorowania i regulacji jakości powietrza wewnątrz.
- Automatyka budynkowa. - w większych budynkach niemieszkalnych systemy automatyki i sterowania budynku (BACS) mają umożliwiać monitorowanie jakości środowiska wewnętrznego, pod warunkiem wykonalności technicznej i ekonomicznej.
- Świadectwa charakterystyki energetycznej - mają zawierać informacje o stałych czujnikach monitorujących jakość środowiska wewnętrznego oraz zalecenia dotyczące poprawy jakości powietrza.
Zakres budynków bezemisyjnych wynika z harmonogramu dyrektywy: nowe budynki instytucji publicznych mają być bezemisyjne od 1 stycznia 2028 roku, a wszystkie nowe budynki od 1 stycznia 2030 roku.
Czego dyrektywa nie określa
Dyrektywa nie podaje żadnych wartości w ppm. Nie mówi, przy jakim stężeniu CO2 trzeba zwiększyć wentylację ani jaki poziom jest dopuszczalny. Konkretne wymagania mają ustalić państwa członkowskie, a w projektowaniu środowiska wewnętrznego punktem odniesienia jest norma PN-EN 16798-1, która wprowadza kategorie jakości środowiska wewnętrznego. Jeśli potrzebujesz konkretnych wartości, sprawdź je bezpośrednio w normie lub w krajowych przepisach, zamiast opierać się na liczbach z internetu.
Nie można więc powiedzieć, że dyrektywa nakłada obowiązek czujników CO2 w każdym budynku. Wymóg dotyczy wybranych grup obiektów i jest zapisany z zastrzeżeniem wykonalności.
Jak wygląda pomiar i regulacja w praktyce
Najczęściej stężenie CO2 mierzy się czujnikami w pomieszczeniach lub w kanale wywiewnym, a sygnał trafia do sterownika centrali lub systemu BMS. Dzięki temu możliwa jest wentylacja sterowana zapotrzebowaniem (DCV): centrala zwiększa wydajność, gdy w pomieszczeniu przybywa osób, i zmniejsza ją, gdy robi się pusto. Rozwiązania tego typu opisujemy w artykule o systemach VAV i CAV.
Pomiar CO2 to jeden z elementów monitoringu. W budynkach z rozbudowaną automatyką mierzy się też temperaturę i wilgotność, bo razem opisują komfort i jakość powietrza.
Wdrożenie w Polsce: co wiadomo
Według informacji dostępnych w chwili pisania artykułu Polska nie zakończyła jeszcze wdrażania dyrektywy do krajowego prawa, a prace nad nowelizacją ustawy o charakterystyce energetycznej budynków i rozporządzeniami wykonawczymi były w toku. Do czasu ich przyjęcia nie wiadomo, jak dokładnie wymagania dotyczące jakości powietrza zostaną zapisane. Dlatego nie należy traktować zapisów dyrektywy jak obowiązującego polskiego przepisu, ale warto śledzić ich dalszy los.
Co to oznacza dla właściciela lub zarządcy obiektu
Jeśli planujesz budowę lub większą modernizację budynku niemieszkalnego, warto zaprojektować instalację tak, żeby pomiar jakości powietrza dało się dodać bez przebudowy: z miejscem na czujniki i sterownikiem, który potrafi je obsłużyć. W budynkach istniejących pomiar CO2 pozwala dopasować pracę wentylacji do rzeczywistej obecności ludzi, co może ograniczyć zużycie energii przez wentylatory wtedy, gdy pomieszczenia są puste. Powiązane tematy opisujemy w artykułach o dyrektywie EcoDesign dla central wentylacyjnych i o jakości powietrza w miejscu pracy.
Czujniki i automatyka w ofercie TECHMES
TECHMES jest autoryzowanym dystrybutorem marki PRODUAL oraz BELIMO W jej ofercie są m.in. pomieszczeniowe i kanałowe przetworniki CO2, wilgotności i temperatury z wyjściem analogowym lub Modbus. Do tego dochodzą własne czujniki temperatury NTC: kanałowy TK-NTC-002, wewnętrzny TP-NTC-002 i zewnętrzny TZ-NTC-002. Pełny wybór komponentów znajdziesz w kategorii Automatyka. Jeśli planujesz monitoring jakości powietrza w swoim obiekcie, skontaktuj się z nami: doradzimy w doborze czujników i integracji ze sterownikiem lub systemem BMS.
Czy dyrektywa EPBD wymaga czujników CO2 w każdym budynku?
Nie. Dyrektywa wymaga urządzeń do monitorowania i regulacji jakości powietrza w nowych niemieszkalnych budynkach bezemisyjnych, a od większych budynków niemieszkalnych oczekuje, że ich systemy automatyki będą mogły monitorować jakość środowiska wewnętrznego. Zakres jest ograniczony i zależy od wykonalności technicznej i ekonomicznej.
Jaki poziom CO2 w ppm jest dopuszczalny według dyrektywy?
Dyrektywa nie określa wartości w ppm. Standardy jakości środowiska wewnętrznego mają ustalić państwa członkowskie, a w projektowaniu stosuje się m.in. normę PN-EN 16798-1.
Czy dyrektywa EPBD obowiązuje już w Polsce?
Dyrektywa jest aktem unijnym i musi zostać przeniesiona do prawa krajowego. Według informacji dostępnych w chwili pisania artykułu proces wdrażania w Polsce nie został zakończony, więc warto sprawdzić aktualny stan przepisów.
Co to jest wentylacja sterowana zapotrzebowaniem?
To system, w którym wydajność wentylacji zmienia się w zależności od rzeczywistych potrzeb, na przykład stężenia CO2 w pomieszczeniu. Gdy ludzi jest więcej, centrala pracuje mocniej, a gdy pomieszczenie jest puste, ogranicza wydajność.
Czy pomiar CO2 ma sens w budynku, który nie jest objęty obowiązkiem?
Tak. Pozwala dopasować wentylację do realnej obecności ludzi i szybko zauważyć sytuacje, w których powietrza nawiewanego jest za mało.