Nadejście sezonu zimowego, z którym wiąże się spadek temperatury, to jeden z najczęstszych powodów awarii centrali wentylacyjnej z odzyskiem ciepła. Zamarznięty wymiennik lub nagrzewnica wodna mogą uszkodzić się w ciągu jednej nocy, a koszt naprawy lub wymiany liczony jest w tysiącach złotych i oznacza przestój instalacji. W większości przypadków da się tego uniknąć, pamiętając o cyklicznych przeglądach konserwacyjnych.
Dlaczego dochodzi do zamarzania
W centrali wentylacyjnej z odzyskiem ciepła powietrze zewnętrzne przepływa przez wymiennik krzyżowy i miesza się z ciepłym, wilgotnym powietrzem wywiewanym z budynku. Przy niskich temperaturach para wodna skrapla się na powierzchni wymiennika, a przy dalej spadającej temperaturze zamarza. Lód ogranicza przepływ, a w skrajnym przypadku prowadzi do rozszczelnienia wymiennika.
Inną kwestią jest zamarznięcie wody w nagrzewnicy wodnej, gdzie może dojść do zalania centrali.
Jak działa ochrona przeciwzamrożeniowa w centralach VTS
W centralach VTS (Ventus, Ventus Compact) automatyka realizuje w praktyce dwie osobne funkcje ochronne, sterowane przez kontroler uPC3:
- Ochrona wymiennika do odzysku ciepła przed oblodzeniem - sterownik na podstawie odczytów z czujników temperatury i bilansu przepływów ogranicza pracę centrali lub uruchamia przepustnicę obejściową, żeby nie dopuścić do narastania szronu na wymienniku,
- Ochrona nagrzewnicy wodnej przed zamarznięciem - realizowana przez dedykowany termostat przeciwzamrożeniowy montowany bezpośrednio za nagrzewnicą wodną. Gdy temperatura powietrza za nagrzewnicą spadnie poniżej progu, termostat wysyła sygnał do sterownika, który uruchamia tryb rozmrażania centrali – ogranicza lub zatrzymuje wentylator nawiewny i może zamknąć przepustnicę czerpni.
Obie funkcje są opisane w oprogramowaniu uPC3 jako punkt "Ochrona przed zamarzaniem" i konfigurowane fabrycznie pod konkretny model centrali - ręczna zmiana progów bez wiedzy o konfiguracji urządzenia może zaburzyć działanie całego układu.
Istotny szczegół konstrukcyjny: w centralach Ventus/Ventus Compact przepustnice nawiewu i wywiewu sterowane są siłownikami okablowanymi równolegle z jednego miejsca na listwie zaciskowej. W praktyce oznacza to, że jeśli jeden z siłowników jest uszkodzony, drugi nadal reaguje na sygnał - centrala pozornie działa poprawnie, a diagnoza wymaga fizycznej kontroli obu przepustnic, nie tylko odczytu ze sterownika.
Ważne: samo uruchomienie się ochrony przeciwzamrożeniowej to normalny tryb pracy centrali zimą, a nie usterka. Problemem jest dopiero sytuacja, gdy uruchamia się ona nadmiernie często, na dłuższy czas ogranicza wydajność wentylacji, albo w ogóle się nie uruchamia mimo mrozu.
Objawy, które powinny zaniepokoić
- alarm przeciwzamrożeniowy zgłaszany cyklicznie, nawet przy umiarkowanym mrozie,
- widoczny szron lub lód na obudowie centrali lub w komorze wymiennika przy oględzinach serwisowych,
- spadek temperatury nawiewu przy niezmienionych nastawach,
- wzrost oporów przepływu powietrza (rosnące ΔP) w chłodne dni bez zmiany stanu filtrów,
- brak reakcji jednej z dwóch przepustnic mimo poprawnego sygnału sterującego.
Jeżeli przy każdym większym mrozie centrala przechodzi w ochronę przeciwzamrożeniową, warto sprawdzić przyczynę. Sam reset sterownika problemu nie rozwiąże. W pierwszej kolejności sprawdzamy przepływy, filtry, czujniki, termostat i pracę przepustnic.
Zabrudzone filtry a częstsze załączanie ochrony
Zabrudzone filtry ograniczają przepływ powietrza w instalacji, nawet jeśli nastawy na sterowniku pozostają bez zmian. Kontrola stanu filtrów przed sezonem zimowym to jeden z najprostszych sposobów na ograniczenie liczby niepotrzebnych interwencji układu ochronnego.
Co sprawdzić przed sezonem zimowym
- sprawność i kalibrację czujników temperatury oraz termostatu przeciwzamrożeniowego za nagrzewnicą wodną,
- swobodny ruch obu przepustnic (nawiew i wywiew) i stan obu siłowników - nie tylko jednego, mimo równoległego okablowania,
- drożność odpływu skroplin - zamarznięty syfon lub odpływ prowadzi do zalania sekcji wymiennika i wtórnego zamarznięcia,
- poprawność nastaw progów alarmowych w sterowniku uPC3, zwłaszcza po serwisie lub wymianie automatyki,
- stan filtrów powietrza - wpływa bezpośrednio na bilans przepływów i częstotliwość załączania ochrony.
To dobry moment, żeby połączyć tę kontrolę ze standardowym przeglądem HVAC przed sezonem - w praktyce serwisowej te same wizyty pokrywają obie potrzeby.
Kiedy potrzebna jest interwencja serwisu
Jeśli podejrzewasz uszkodzenie siłownika przepustnicy, niesprawny termostat przeciwzamrożeniowy lub nieprawidłową konfigurację progów w sterowniku uPC3, jako autoryzowany serwis central VTS oraz dystrybutor siłowników BELIMO zdiagnozujemy układ automatyki i wymienimy uszkodzone elementy. W przypadku starszych central, gdzie awarie ochrony przeciwzamrożeniowej powtarzają się mimo napraw, warto też rozważyć modernizację automatyki jako trwalsze rozwiązanie problemu.